Al sinds de klassieke oudheid wordt gebruikt gemaakt van de antibacteriële werking van zilver. Zo maakten de Phoeniciërs gebruik van zilveren flessen om de houdbaarheid van bijvoorbeeld water en wijn te verlengen en werd aan het begin van de 20e eeuw een zilveren munt in melkflessen gedaan om zo bederving uit te stellen. Met de opkomst van antibiotica is het gebruik van zilver in de gezondheidssector wat uit de mode geraakt. Tot voor kort, want zilver is bezig aan een revival.
De bezwaren van antibiotica
Het veelvuldig gebruik van antibiotica en ontstekingsremmers, zoals triclosan, is aan kritiek onderhevig. Triclosan (5-chloor-2-(2,4-dichloorphenoxy)-phenol) wordt op grote schaal gebruikt, zoals in mondwater, tandpasta en kattenbakkorrels. Het gebruik is zo massaal, dat het in moedermelk getraceerd kan worden, maar ook bij vissen in oppervlaktewater. Triclosan zou het voortplantingssysteem negatief beïnvloeden.
Naast de belasting van het milieu en risico's voor de volksgezondheid, is resistentieopbouw een groot bezwaar tegen antibiotica. Door deze resistentieopbouw verdwijnt bij gebruikers het werkzame effect van het middel.
Zilver heeft deze nadelige effecten niet; het is niet giftig, is biologisch inert en er is geen kennis van resistentieopbouw. Daarbij is de kans op een allergische reactie klein en pas bij extreem hoge blootstelling aan zilverdeeltjes kan irritatie aan de luchtwegen optreden en kan tijdelijke verkleuring van de huid optreden (argyrose).
Zilver in textielen
Om bovenstaande redenen wordt zilver al vaker ingezet in de medische sector, zoals bij materialen in de tandheelkunde en gereedschappen. Hiernaast wordt zilver ook steeds meer verwerkt in textielen. Deze textielen hebben door de verrijking met zilver een antibacteriële werking en kunnen daardoor eczeem tegengaan.
Eczeem wordt vaak veroorzaakt door ophoping van de bacterie staphilococcus aureus op de huid. Mensen met een tekort aan afweerstoffen (β-Defensin 2 en Cathelicidine) tegen deze bacterie kunnen daardoor chronisch last hebben van de huidaandoening, met huidirritaties en slapeloosheid als gevolg.
Door kledingstukken te dragen die verrijkt zijn met zilverionen, wordt de huid beschermd tegen de kolonisatie van de bacteriën. Door contact met de huid komen in een lichte dosis zilverionen (Ag+) vrij die de reproduceerbaarheid van de bacterieën uitschakelen. Hoe dit exact werkt is nog niet bekend, maar dat het werkt staat al met zekerheid vast.
Op het forum werd de stof Padycare gepresenteerd. Deze stof bestaat uit microvezels, verrijkt met zilvervezels. Het totale zilvergehalte van de stof is 20% en heeft in klinische studies een antimicrobieel effect getoond tegen staphylococcus aureus, pseudomonas aeruginosa en candida albicans. De opbouw van de vezel is te zien in onderstaande afbeelding:
Afbeelding 1: een met zilver verrijkte microvezel (www.texamed.de)
Het zilvertextiel is, net als corticosteroïden en crèmes, geen geneesmiddel dat de vorming van eczeem voor eens en voor altijd stopzet. Als het een tijd niet wordt gedragen, treedt de kolonisatie van bacteriën weer op. De patiënt moet het product dus blijven dragen, maar bij langer gebruik wegen de kosten op tegen het gebruik van medicamenten. Kledingstukken gemaakt van het zilvertextiel zijn al enige tijd verkrijgbaar. Het gaat dan om ondergoed. Meervoudige klinische tests, maar ook gebruikerservaringen wijzen uit dat de kleding goed werkt en prettig is in alledaags gebruik.
Overige toepassingsmogelijkheden van zilver in de gezondheidssector
Naast de verwerking in kleding, kan zilver ook verwerkt worden in coatings (zoals de stent in afb. 2), crèmes en wondgaasjes. Het einddoel van het zilver is in alle toepassingen hetzelfde, namelijk de bescherming tegen bacteriële infecties. Voor het gebruik in coatings en crèmes geldt dat de activiteit (en dus werking) van de zilverfractie afhankelijk is van het totale oppervlakte van de deeltjes. Hoe kleiner de deeltjes, des te groter het oppervlakte en des te meer zilverionen vrij kunnen komen. Om de zilverdeeltjes te minimaliseren en te laten hechten aan verschillende materialen wordt dankbaar gebruik gemaakt van kennis uit de nanotechnologie.
Tot slot nog de opmerking dat zilver ook de weg naar de thuisgebruiker heeft gevonden. Zo heeft Samsung onlangs een wasmachine geïntroduceerd, waarbij tijdens elke wasbeurt zilverionen vrijkomen die 99,9% van de bacteriën in het waswater doden, waardoor op lagere temperaturen en zonder bleek toch hygiënisch schoon gewassen kan worden.
Afbeelding 2: een stent voorzien van een zilvercoating (www.bbraun.de)
(Steven Jansen loopt stage bij TWA Berlijn) |